Wat is riet precies? Welke soorten zijn er? Waarom is riet goed voor de natuur en wat doet Rijkswaterstaat samen met partners als Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten aan het verbeteren van rietoevers?
We gingen voor de antwoorden te rade bij Rosalie Heins, ecoloog bij Rijkswaterstaat en Sylvia de Bres, omgevingsmanager Natura 2000.
Wat is riet?
Volgens Heins is er eigenlijk maar één soort riet. Toch maken we in Nederland onderscheid tussen vier typen:
• Stromingsriet: dit type is het grootste en sterkste riet. Het groeit op bodems met veel voedingsstoffen, vaak bij rivieren en grote meren.
• Vochtig riet: deze soort groeit in plas-dras-gebieden, zoals moerassen.
• Waterriet: dit type groeit op de oevers van meren, poelen en vaarten.
• Landriet: deze rietsoort groeit op droge bodems en is het meest voorkomende riet.
Waarom is riet belangrijk voor dieren?
Vochtig riet, stromingsriet en waterriet zijn belangrijk voor dieren. Vogels als de grote karekiet, baardman en roerdomp broeden er en vinden er eten. Ook andere dieren, zoals snoeken en andere vissen, gebruiken riet om zich voort te planten of om voedsel te zoeken. ‘De grote karekiet heeft een symboolfunctie’, vertelt Heins. ‘Gaat het goed met deze vogel, dan gaat het goed met het riet.’ De Bres vult aan “Riet moet stevig genoeg zijn om het nestje van een grote karekiet te kunnen dragen omdat dit halverwege de stengel wordt gebouwd. Moeder karekiet moet hier veilig kunnen zitten om te broeden. Dat betekent dat riet stevig en flexibel moet zijn en met de wind moet kunnen meebewegen. Daarvoor is meerjarige groei nodig. Jong riet is nodig voor de vernieuwing”.
Hoe gaat het met het riet?
Oevers zijn in het verleden vaak steil en met basaltblokken ingericht vanwege waterveiligheid. Dat gaat erosie tegen maar riet kan er niet groeien. ‘De grote karekiet heeft het vanwege gebrek aan leefomgeving zwaar.’ Zegt de Bres.
Riet verdwijnt bovendien als het waterpeil jarenlang (kunstmatig) op hetzelfde niveau wordt gehouden (flexibel peilbeheer). Riet dat regelmatig droogvalt, groeit namelijk sneller. Ganzen en andere watervogels vormen ook een bedreiging voor de (jonge sappige) stengels, omdat ze het riet opeten. "Zonder goed beheer, slimme bescherming en voldoende ruimte en voeding, verdwijnt riet langzaam uit onze wateren. Daarom brengen we riet maar mogelijk terug. Een mooi voorbeeld van goed rietbeheer vinden we bijvoorbeeld in het Zwarte Meer aan de zuidoever. Hier heeft Natuurmonumenten (met partners) de rietoever aangepakt en verbeterd”.
Hoe helpen we riet te groeien?
Heins geeft aan dat er verschillende manieren zijn om riet te beschermen of terug te brengen, waaronder:
• Waterpeil regelen: door het waterpeil soms te verlagen (bijvoorbeeld met een moerasreset, zoals in de Oostvaardersplassen), kan riet beter groeien. Dit is maatwerk.
• Rasters plaatsen: deze houden hongerige ganzen tegen. Onderzoek laat zien dat riet dan sneller aangroeit. Onderhoud hiervan is erg intensief. Je moet steeds opletten of er geen gaten ontstaan en ganzen alsnog bij het riet kunnen komen.
• Moerasandijvie planten: deze snelgroeiende plant maakt het gebied te dicht en dus minder aantrekkelijk voor ganzen.
• Rietvelden maken: vernieuwen/verjongen van oude rietvelden, bestaande rietvelden uitbreiden of nieuwe rietvelden aanleggen.
Het is niet eenvoudig
Riet terugbrengen is lastig. Een te droge of te voedselrijke bodem kan ervoor zorgen dat de plant niet goed groeit of dat andere soorten de plant verdringen. Ook zijn er vaak andere belangen die ruimte vragen in gebieden waar riet kan gedijen zoals landbouw of recreatie. Het goede nieuws is dat Rijkswaterstaat aan de zuidkant van het Veluwemeer meerdere van deze maatregelen tegelijk toepast, vervolgd de Bres enthousiast. “ We verjongen daar een rietveld van ongeveer 3 km. We graven oude greppels open zodat het verlandde riet weer water krijgt en we plaatsen rasters zodat het riet niet wordt opgegeten. Op een paar stukken komen rietplaggen die uit de uitgegraven greppels komen. Zo krijgt het riet de kans om goed te groeien. Deze maatregelen die we nemen vanuit de Kaderrichtlijn Water zijn ook gunstig voor de natuur in dit Natura 2000-gebied. Het Veluwemeer is van grote internationale betekenis voor trekkende en broedende watervogels. Ook de bedreigde meervleermuis is sterk afhankelijk van riet en rietvegetaties. Rietlanden bieden namelijk zowel voedsel, schuilplaats als broedgelegenheid. Met recht een bruisend mini ecosysteem.”