Samenwerken aan de natuur in het IJsselmeergebied

February 06, 2020 22 keer bekeken

Rust, ruimte en een rijke natuur. Een aantrekkelijk gebied met een gevarieerde duurzame en klimaatbestendige leefomgeving. Dat zijn in het kort de kenmerken van het IJsselmeergebied. Om dit zo te houden, stelden Rijkswaterstaat en acht andere overheden het Beheerplan Natura 2000 IJsselmeergebied op.

Nederland telt ruim 160 Natura 2000-gebieden. Voor zes van die gebieden in het IJsselmeergebied – het Eemmeer/Gooimeer-Zuidoever, IJsselmeer, Ketelmeer/Vossemeer, Markermeer/IJmeer, Veluwerandmeren en Zwarte Meer – is nu een overkoepelend beheerplan opgesteld: het Beheerplan Natura 2000 IJsselmeergebied. Het doel is om de huidige natuur in het IJsselmeergebied in stand te houden en zo nodig te versterken. ‘Soms zijn hiervoor maatregelen nodig’, legt projectleider Ruud Cuperus uit. ‘Maar die kunnen we niet nemen zonder rekening te houden met de mensen die er wonen, werken en recreëren.’

Intensief samenwerkingsproject
Het beheerplan is dan ook het resultaat van een intensief samenwerkingsverband van RWS – namens het ministerie IenW – en acht andere overheden: de provincies Utrecht, Gelderland, Overijssel, Flevoland, Friesland en Noord-Holland, en de ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Defensie. RWS vervulde hierbij de coördinerende rol van voortouwnemer. ‘Het heeft lang geduurd voor het beheerplan er was’, vertelt omgevingsmanager Sascha Oskam. ‘Dat is ook niet zo raar. Het kost nu eenmaal tijd om met acht partijen consensus te bereiken. Zo kwamen we erachter dat ook provincies onderling soms verschillende visies en beleid hebben. De een zegt bijvoorbeeld dat drones niet over afgesloten gebieden mogen vliegen, terwijl een ander dit onder voorwaarden toestaat. Dat vraagt nogal wat afstemming.’ Iets wat niet altijd zonder slag of stoot ging. ‘We hebben de nodige discussies gevoerd’, aldus Ruud. ‘Maar we zijn er wel altijd samen uitgekomen. We zijn dan ook heel blij dat het beheerplan sinds juli 2019 eindelijk onherroepelijk is.’

Twee sporen
Het beheerplan voor het IJsselmeergebied bevat twee sporen. Ten eerste gaat het om vergunningverlening. ‘Het beheerplan bevat een hele opsomming van allerlei activiteiten die je in het gebied mag ontplooien zonder dat je een vergunning hoeft aan te vragen’, legt Ruud uit. ‘Voor andere activiteiten hebben we voorwaarden opgenomen. Zo is kitesurfen in het winterhalfjaar op een aantal locaties niet toegestaan, om de rust van vogels niet te verstoren.’ Ten tweede bevat het beheerplan een set maatregelen om de huidige natuur in stand te houden en – indien nodig – te verbeteren. Te denken valt aan de Gedragscode voor Recreatie. ‘Deze gedragscode bevat afspraken over hoe mensen zich in het IJsselmeergebied moeten gedragen en wat we daarbij van hen verwachten’, aldus Sascha. Ruud vult aan: ‘Een andere maatregel is bijvoorbeeld het herstel van 150 hectare rietlanden in het zuidelijk deel van het Zwarte Meer, waarmee we samen met terreinbeheerder Natuurmomenten een geschikte leefomgeving creëren voor onder meer de Grote Karekiet en de Roerdomp. En er staan nog een stuk of vijftig van dit soort maatregelen in het beheerplan.’

Ecologische waterkwaliteit
Uiteraard worden bij de maatregelen in het beheerplan ook andere rijkswaterstaatprogramma’s betrokken die een link hebben met ecologische waterkwaliteit, natuurbescherming en natuurherstel. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de Kaderrichtlijn Water (KRW) en de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW). Oskam: ‘De maatregelen van deze programma’s dragen op hun beurt immers ook weer bij aan het behalen van de Natura 2000-doelen.’ Cuperus vult aan: ‘Het herstel van de rietlanden in het Zwarte Meer is hier een mooi voorbeeld van. Dit is namelijk een gecombineerde Natura 2000/KRW-maatregel. We verbeteren zowel de waterkwaliteit – onderwater, dus KRW – als de natuurwaarden boven water, dus Natura 2000.’ Een ander voorbeeld is het project Oostvaardersoevers. Hierbij onderzoeken we hoe we het Markermeer met natte verbindingen met de Oostvaardersplassen en de Lepelaarplassen kunnen verbinden. Door de aanleg van deze natte verbindingen krijgt het Markermeer er in één klap een groot voedselrijk ondiep watergebied bij. ‘Hierdoor kunnen vissen zich beter voortplanten en groeien ze beter op’, vertelt Oskam. ‘Gevolg is dat ook het voedselaanbod voor beschermde vogelsoorten toeneemt.’ Cuperus sluit af: ‘Zo slaan we twee vliegen in één klap. En zo hoort het ook.’